ГОМБОЖАВЫН МЭНД-ООЁОГИЙН ЯРУУ НАЙРГИЙН ШИДЭТ ЕРТӨНЦ

            Гомбожавын Мэнд-Ооёо өөрийн бүтээл туурвилаараа яруу найргийн урлалын сан хөмрөгт эрхэмсэг гэгээн, гоо сайхны ариусахуй, мөнхөд хадгалагдах үлэмжийн чанарыг буй болгож бүрдүүлсэн утга зохиолын хөгжилд шинэчлэгч, нээлт хийсэн сод туурвигч болохыг Монголын утга зохиолын судлал шүүмжлэлийн гол төлөөлөгчид, эрдэмтэд, зохиолч найрагчид бүрнээ хүлээн зөвшөөрсөн байна. Г.Мэнд-Ооёог дорнын яруу найрагт “дахин сэргэн мандалтыг” авчирсан үг утга зүйн болоод оюун сэтгэлгээний хурц тод үзэгдэл гэхэд болно.

Г.Мэнд-Ооёогийн шүлгийг BBC-гээр уншина

Хүн төрөлхтний эв нэгдлийн бэлгэ тэмдэг зуны олимпийн наадам энэ жил  Английн нийслэл Лондон хотноо болохтой холбогдуулан ВВС радио, Шотландын Яруу найргийн номын сантай хамтран олимпийн наадамд оролцох дэлхийн 204 орноос тус бүр нэг шүлэг сонгон нэвтрүүлэх “Poetry 2012: The Written World” буюу “Яруу найраг 2012: Бичигдсэн ертөнц” төслийг хэрэгжүүлж буй ажээ. Өнгөрсөн гуравдугаар сараас эхэлсэн төсөл есдүгээр сарын хүртэл зургаан сарын хугацаанд үргэлжлэх бөгөөд энэ хугацаанд улс бүрээр сонгогдсон шүлгийг англи хэлнээ хөрвүүлж, тэрхүү нэвтрүүлгийг долоо хоногийн турш ВВС радиогийн цахим хуудсаар дамжуулах гэнэ. Улмаар Шотландын Яруу найргийн номын сангийн вэб хуудсанд байрлуулснаар уншигчид тэдгээр шүлгийг унших, зохиолчийн намтартай танилцах боломжтой болох аж.

Төслийн багийнхан Монголын яруу найрагч Г.Мэнд-Ооёогийн “Ертөнцийн явдал” шүлгийг сонгож, өнгөрсөн сард яруу найрагчаас ашиглах зөвшөөрлийг бичгээр авсан байна. Улмаар өнөөдөр буюу зургадугаар сарын 8-нд 12.28 цагт /орон нутгийн цагаар 05.28 цагт/ BBC радиогоор тэрхүү шүлгийг нэвтрүүлэхээр болсон байна. 2008 онд бичсэн энэ шүлэг нь Г.Мэнд-Ооёогийн “Гэрэлтэх агшин бүр” хэмээх яруу найргийн түүвэрт багтаж, 2010 онд хэвлэгджээ. Саймон Вэккхам Смит гэгч 2010 онд “Ертөнцийн явдал” шүлгийг англи хэлнээ орчуулж, “A Witch of White Mist” хэмээх нэртэй шүлгийн англи түүвэрт нь хэвлэгдсэн байна.

“Poetry 2012: The Written World” хэмээх төсөлд Японы алдарт яруу найрагч Шинкаро Таникава, Оросын нэрт яруу найрагч Андрей Вознесенский, Унгарын суут яруу найрагч Атилла Жозеф, Туркийн суут найрагч Назым Хэкмэт зэрэг дэлхийд нэр цуутай яруу найрагчдын бүтээлийг сонгосон байна. Төслийн хүрээнд сонгосон шүлгүүдээр зурагт хуудас, шуудангийн ил захидал, антологи зэргийг хэвлэх бөгөөд Лондонгийн олимпийн нээлтийн үеэр тэдгээр бүтээлүүдээр “бороо оруулах” тухай мэдээлж байна. Ийнхүү шинэ зуунд яруу найраг улам бүр үнэд орж хүн төрөлхтөний оюун санааны үнэт зүйл болсоор байна.

Шотландын Яруу найргийн номын сан нь “Хүмүүс болон яруу найргийг хамтад нь Танд ойртуулна” хэмээн уриалж байгаа бол “Шүлгээр дэлхийн улс үндэстнүүдийн хосгүй нэгэн хөргийг бүтээе” хэмээн BBC зорьж буй ажээ.

Яруу найрагч Г.Мэнд-Ооёгийн “Ертөнцийн явдал” шүлгийг хүргэе.

ЕРТӨНЦИЙН ЯВДАЛ

Үүрийн бялзуухайтай цуг морь мориндоо мордоцгооно
Үдшийн шаазгайтай цуг уяа уяандаа бууцгаана
Зуун зуун жил арьс элдэж, мод огтолж сэлэм давтана
Зул бөхөж, бас мандаж дараачийн хүмүүс түүхийг давтана
Голын ус булингартаж нэг, тунгалагшиж нэг урсана.
Галын цучил мөрний хөвөөнд нэг унтарч, нэг асна.
Жил жилийн явдал суудалдаа дэлхийн чулуу элэгдэнэ.
Жирийн л нэг өдрүүдийн тоосондоо хүний явдал булагдана.

Ялан мандахын өглөөгүүр морь мориндоо мордоцгооно.
Ядарч сульдахын үдшээр уяа уяандаа бууцгаана
Мянга мянган жил сэлэм ирлэж, булш малтаж, зул барина.
Маргааш болоход сурсан зангаараа л мориндоо мордоно
Хот балгад нэг нь байгуулна. Хорссон нөгөө нь галдан шатаана.
Хоёулаа дайтаж жанжид болно. Хожим нь зөвхөн домог л үлдэнэ.
Ертөнцийн явдал энэ мэт, элэрсэн сэлэм шиг давтагдаж
Ердийн оройн хоолны даруулгатай цуг мартагдана.

                  

Ч.БОЛОРЧУЛУУН

Д.Ама (124.158.109.*)

2 минутын өмнө

Г.Мэнд-Оёод баяр хүргэе. Ухаарал хайрласан шүлэг байна. Баярлалаа.

unshigch (180.149.93.*)

0 минутын өмнө

Altannavch gedeg hun unshilaa. Umnu ni tovchon uuriinhuu tuhai taniltsuulaad tegeed Shulgiig unshiv. Saihan bailaa. Bayarlalaa.

00

sonsloo (180.149.93.*)

0 минутын өмнө

Dunguj saya 12.28-d sonsloo. Goyo umaa....

00

(14.39.224.*)

1 цаг 46 минутын өмнө

илүү сайн шүлгүүд байсан даа

00

BOLD (202.72.243.*)

1 цаг 57 минутын өмнө

TUN TAALAGDLAA ... HEDHEN UGEER MONGOL AHUI AMIDRALIIG DURSLEN HARUULJEE

10

Mugi (180.149.93.*)

Өнөөдөр 9 цаг 54 минут

Sain shuleg baina. Yag l Ertuntsiin yavdal baina daa...

00

(202.131.228.*)

Өнөөдөр 9 цаг 47 минут

hehe goy shuleg baina

00

(202.170.69.*)

Өнөөдөр 9 цаг 41 минут

nice news

10

Нэр:
	http://art.news.mn/content/110436.shtml

G.Mend-Ooyo's new novel, The Holy One has came out

G.Mend-Ooyo's new novel, The Holy One, tells the story of the nineteenth century poet, educator and spiritual teacher, the Noton Hutagt Danzanravjaa (1803-1856), and of his realisation of, and how he expressed, the secret wisdom in the teaching and practise of the historical Buddha and his descendents.

The novel also deals with the extremely difficult period during the late 1930s when, with the Mongol government persecuting monastics and intellectuals, the man who was in charge of protecting Danzanravjaa's memory and his cultural and material possessions, O.Tüdev, sought to protect this heritage against its destruction by the state.

The Holy One also reveals how Danzanravjaa's life speaks to Mongol intellectual culture and the nomadic tradition of the Gobi area in which he lived, and how this tradition is an expression of the land and the environment in which he lived.

 ----

G.Mend-Ooyo has written many books of poetry, narrative fiction, articles and academic papers, and these have been translated into some forty languages.  One of his most important volumes, Altan Ovoo, has gone through four editions, being published in 1993, 2002, 2007 and 2010, and is now available in English translation.

Mend-Ooyo has also written several books which, like his latest, The Holy One, deal with spiritual themes, including The One Who Opens the Eye of Wisdom (1996)  and The Golden Annals of Altan Ovoo (2008).  Working with the French author Patrick Fischmann, Mend-Ooyo has produced a book of Mongol folk stories, now available in French translation, and published in Paris.

Нүүдэлчин одны үлгэр" ном Бенгал хэлнээ

Amarendra Chakravorty, poet, writer and traveller, who translated and published my children's book in Bengali. Thank you so much his great effort and kindness. 

Г.Мэнд-Ооёогийн "Нүүдэлчин одны үлгэр" ном Бенгал хэлнээ 2006 онд орчуулагдсан бөгөөд өдгөө 4 дэх хэвлэлт нь гараад байна. 

Данзанравжаагийн тухай “Гэгээнтэн” роман хэвлэгдлээ

Зохиолч Г.Мэнд-Ооёогийн туурвисан “Гэгээнтэн” хэмээх шинэ роман ойрын үед номын худалдаанд гарах аж. Уг роман нь XIX зууны Монголын их соён гэгээрүүлэгч, Ноён хутагт Данзанравжаагийн ер бусын ид шидлэг гайхамшигт далд ертөнцөөр аялуулах болно. Монголын говь дахь эрт галавын ой санамж, байгаль дахь оюун санааны далд хүчийг танин барьсан говийн Гэгээнтэний соён гэгээрүүлэх үйлс нь Манжийн төрийн монгол нутаг тийш явуулсан бодлого, саад хоригтой тулгарч, олон эмс хүүхнүүд дагуулсан “говийн дүвчин”, “согтуу”, “галзуу” хэмээн хоч цуугаар муучлагдан, ил далд хавчин хяхах, хорлон хөнөөхийг элдвээр оролдох боловч Данзанравжаа бээр нууц тарнийн бясалгалын хамтрагч дагинас, бүтээлчин бүсгүйчүүд, урлаач, дууч хуурчид олон шавь нараа дагуулан орон шүтээний газаруудаа байгуулан, жүжиг наадам дэглэн, дуу хуур ид шидээ үзүүлэн уул усаа аргадан чөтгөр шимнусыг дарж, тэмээн жингийн урт цуваа хөвүүлэн билиг танхай авьяас билгээ хөгжүүлэн дэлгэрүүлж, аялан явсаар байна.

Данзанравжаа өөрийн төрөлх говь дахь чинадын эрчим оршсон хий бод ертөнцөд хувилгаан эрдмээрээ нэвтэрч, уул ус ургамал чулуу хийгээд амьтны аймаг, эрдэнэт хүмүүний бүтээл оюун санаа нэгэн бүхэл цогц ертөнц болохыг танин барьж улмаар Шамбал хэмээх нууцын орныг төрөлх говь нутагтаа нээж буй суу гайхамшигт билиг эрдмийг нь зохиолч романыхаа гол шугам болгож өгүүлжээ.

Шамбалын нууц оршсон хутагтын эрдмийн өвийг авч үлдэхийн төлөө 1937 оны хэлмэгдүүлэлт, шашин соёлыг хааж боосон хуучин тогтолцооны хүнд бэрх хавчилт хаалт боолтын дундуур амь биеийг үл хайрлан тэмцэж 1990 оны ардчилсан хувьсгалтай золгуулж чадсан тахилч О.Түдэвийн амьдралын нууцлаг, бишрэм түүхийг романы үйл явдалтай сүлэлдүүлэн өгүүлжээ.

Будда болон Ловон Бадмажунай тэргүүт дээд Богдос нараас эши үндэстэй нууц тарнийн судал, хий, дуслын бясалгалаар чинадын нууцад нэвтэрч дээд оюуны далд увдисыг Монголын говь нутагт төгөлдөржүүлэн оньсолсон хийгээд нүүдэлчин Монголчууд соёл, эрдэм ухааны өвөө хүнээс хүнд, цагаас цагт уламжлан хойч үедээ илгээж буйг Ноён хутагт Данзанравжаагийн түүхэн баримтат үйл амьдралаар дамжуулан задлан шинжилсэн  уг романы онцлог ажээ.


Зохиогчийн тухай:

Г.Мэнд-Ооёо нь яруу найраг, хүүрнэл зохиол, нийтлэл, судалгааны олон ном бичсэн бөгөөд түүний бүтээлүүд нь дэлхийн 40 шахам хэлнээ орчуулагдан уншигчдын хүртээл болжээ.

Хүүрнэл зохиолын төрлөөр бичсэн “Алтан Овоо” хөлгөн судар нь 1993, 2002, 2007, 2010 онуудад хэвлэгдсэнээс гадна англи хэлнээ орчуулагдан гарчээ. Шашин соёлын сэдвээр “Билгийн мэлмий нээгч” /1996/, “Алтан-Овооны алтан шастир” /2008/ зэрэг ном нь нийтийн хүртээл болж байжээ.

Г.Мэнд-Ооёогийн Францын зохиолч Патрик Фишмантай хамтарч бичсэн Монгол цэцэн билигт ардын үлгэрт үгүүллийн ном нь энэ 2012 онд франц хэлээр Парис хотноо хэвлэгдсэн байна.

Ч.БОЛОР
http://art.news.mn/content/105719.shtml

МОНГОЛЫН ЯРУУ НАЙРГИЙН ЕСӨН ГАЙХАМШИГ

3.21 Дэлхийн яруу найргийн өдөрт

Г.МЭНД-ООЁО

МОНГОЛЫН ЯРУУ НАЙРГИЙН ЕСӨН ГАЙХАМШИГ

Жинхэнэ яруу найраг бол цаг хугацаанаас үл хамааран оршигч дотоод эрчимийн үгээр амилсан шидэт долгион юм. Яруу найргийг дээдийн оюун санааг хадгалж, зуун болоод мянганы чинадтайд хүргэх зөөгч гэж болох юм. Ямар ч өндөр технологийн дижитал төхөөрөмжөөр дүрслэн бичиглэж үл чадах долгисыг зөвхөн яруу найраг л тогтоон барина. Яруу найргийн өөр нэгэн гайхамшиг нь тухайн хэл сэтгэлгээний үнэт зүйлсийг хадгалан өвлүүлэгч болохын хувьд оюуныг дээдлэгч хүмүүст бол үнэт очир эрдэнэсээс ч үнэтэй буюу. Материаллаг баялагт хэт шунан шимтэгч өдгөө цаг үед яруу найргийн ханш буурсан гэх буюу технологи хэт өндөр хөгжсөн зарим оронд яруу найраг үгүй болж байгаа мэтээр ярих болсон ч өнөөдөр манай дэлхийд зуу зуун сая хүн яруу найраг дахь тайлагдашгүй дотоод эрчим рүү нь шимтсээр, хүн төрөлхтөний яруу найргийн эрдэнэсээс дотоод оюунаа ариусган гэгээрүүлж, яруу найргаас үлэмжийн чанарыг олж нээсээр байна.

Монголчуудын бүтээсэн яруу найргийн гайхамшигууд гэвэл бид юу юуг нэрлэж, тэрхүү эрдэнэсийн санд оруулах вэ? хэмээх асуултыг өөртөө тавьж бичсэн шинэ номынхоо эхээс товчлон эхэн удаад дараах есөн гайхамшигийг нэрлэж байна. 

Intoduction to A Patch of White Mist

Mend-Oyoo’s poetry is firmly rooted within his Mongolian heritage – a heritage that is simultaneously embedded within and distinct from the entire universe. Hence, from the very opening poem In Search Of Myself the poet engages us not only with a superb lyricism but also a profound philosophy that has obviously been garnered over many decades of reflective study.

Meditation allows him, no, impels him, towards an empathetic identity with the whole of creation. This relationship encompasses the winds on his beloved steppe – where he led a nomadic life - as well as being ‘worn away with the rocks’ and journeying ‘to heaven with the last old man who can intone epic tales.’ In his affinity he crosses boundaries that may be viewed as an impediment to lesser mortals, and even now, in his mature years, he continues his quest to discover his own unique position, the raison d’etre for his existence.

I exist in unnumbered places, I go everywhere,

wandering and withering away in my search for embodiment.

(In Search Of Myself)

Such persistence, such courage, is not given to everyone - most would simply settle for a philosophy by which to exist comfortably within the world, and quite possibly a limited world at that. The poet’s deep involvement with Buddhism fuels his philosophy and from this life-long involvement he draws his strength. This strength lends an urgency to Mend-Oyoo’s poetry in his chronicling of his pursuit of selfhood that is so lucidly and lyrically expressed that he has indeed

…I sewed my poem-children with a perfect silken thread.

(Song Of The Moon)

Despite achieving an acknowledged eminence in many fields including, as is evident here, being a distinguished poet, his humanity is evident in his love of his family and willingness to engage in the simplest of tasks to give even the youngest of them great pleasure.

….for my grandson Bilgüüdei I have cut a felt fox.

(The Cycle Of The Life Of Stars And The Way Of Men)

Mend-Oyoo’s position as the President of the Academy of Poetry and Culture necessitates that he travels throughout the world, engaging in conferences and projects which impact upon world literature yet, as he so endearingly indicates,

Far from home, I am suffering, missing my wife’s tea.

(The Cycle Of The Life Of Stars And The Way Of Men)

His travels began many decades ago when he moved from the steppe to the capital and spent years becoming used to a noisy city. His adaptation to a totally foreign life to that of his boyhood may be regarded as complete when one hears his mobile phone constantly ringing, his office crowded with visitors from Russia, England, Korea, America, in fact from all points of the compass. However, his heart remains faithful to the old ways learnt on the blue-haze steppe, including veneration of his ancestors. Despite all his achievements the modest Mend-Oyoo knows that to leave behind one’s heritage is to court disaster.

When the sorrowful horse fights against its homeland,

When the dark mirage runs away towards the plain,

Then, even the human child's freedom is hindered.

(When The Sorrowful Horse Fights Against Its Homeland…)

The rich tapestry of poetry which Mend-Oyoo weaves will live long in the mind of the Western reader. His exploration of the intimate connection between the personal and the universal is expressed with delicate perception and an undoubted gift for language. An added bonus for Western readers is that the book is an informative, introductory insight into the Mongolian psyche – a psyche which embraces the topography not simply of Mongolia or even the universe but of the world beyond this world, an ‘otherness’ which travels with the poet as surely as his nomadic ancestors. 

by Ruth O'Callaghan

яруу найраг гэж юу вэ?....

/2006 онд бичсэн нэгэн нийтлэлийнхээ төгсгөлийн хэсгээс.../

..... Би урт холын аянд нисч явахдаа яруу найргийн тухай яриа яахлаараа дандаа дүүлэн нисэх утга агуулгатай байдаг билээ хэмээн бодож суув. Ер нь яруу найраг гэж юу вэ? Гэсэн асуултанд хамгийн сонгомол тодорхойлолтыг хэн өгсөн билээ? гэж ном судар онгичиж үзэв. Абуль Фараж нэгэнтээ “Яруу найраг гэж юу болохыг би маш сайн мэднэ. Яг энэ гээд хэлчих гэвэл мэдэхээ байчихдаг” гэснийг хамгийн оносон хариулт гэж үзсэн ч байна. Яруу найргийн тухай, яруу найргийн үг хэлний тухай ч юмуу тодорхой нэг хэсэг ойлголтын тухай бол оночтой үг олон байнаа. Яг, яруу найраг гэж юу вэ? гэсэн асуултанд төгс хариулт одоо болтол гараагүй юм байна даа хэмээн бодоход хүрлээ.
Саяхан нэг өдөр Дэлхийн Яруу Найргийн өдрийг тэмдэглэх тухай бодож суугаад Явуухулан багшийнхаа “Шүлэг минь, хүлэг минь” хэмээх алдарт шүлгийг дахин уншаад ганцаараа дуу алдаж, босон харайлаа. Тэрбээр яруу найргийг,

УХААН БОДЛООС БОСООГООРОО ТӨРСӨН ГУУРСТ ХҮЛЭГ

хэмээн тодорхойлжээ. Морин дэл дээр нисч омог омогшил авсан Монгол найрагчаас өөр хэн ингэж томъёолж чадах билээ? Чухам бидний эрээд хайгаад байсан яруу найраг гэж юу вэ? гэсэн асуултанд өгсөн төгс хариулт энэ л байна. Би эрснээ оллоо! Олох олохдоо Монголоосоо оллоо!
Монголын үр сад бидний морин дэл дээр нисч ахуйд “ухаан бодолд” өдөлсөн тэрхүү онгодын “гуурст хүлэг” буюу яруу найргийн жигүүр дэвэн дүүлэх цаг болоод нөхцөл нь бүрдвэй. “Гүү-үү-үү-үүг”!

Яруу найрагч Г.МЭНД-ООЁО.

Улаанбаатар. 2006.III

Р.ТААГҮРИЙН “ӨРГӨЛИЙН ДУУЛАЛ”

/Хүн төрөлхөтний сод их яруу найрагч Р.Таагүрийн мэлмий гийсний 150 жилийн ойд/

Г.МЭНД-ООЁО

Р.ТААГҮРИЙН “ӨРГӨЛИЙН ДУУЛАЛ” НОМЫН МОНГОЛ ОРЧУУЛГЫН

ЯРУУ НАЙРАГТ ХИЙСЭН ЗАРИМ АЖИГЛАЛТ

Жамцын Бадраагийн туурвилын сан хөмрөг дотор яруу найргийн орчуулгын бүтээл том байр суурь эзэлнэ. Түүний орчуулгын бүтээлийн томоохоноос дурдвал Орос хэлнээс “Евгений Онегин”, дуурь “Лусын дагина” дуурь, санскрит хэлнээс “Энэтхэг цэцэн үгс”, хинди хэлнээс Р.Таагүрийн “Өргөлийн дуулал”-ыг орчуулсан байна. Өнөөдөр бид Энэтхэгийн их соён гэгээрүүлэгч, яруу найрагч, гүн ухаантан Рабиндранаат Таагүрийн Нобелийн шагнал хүртсэн “Өргөлийн дуулал” хэмээх суут бүтээлийн монгол орчуулгын яруу найргийн өв санг эргэн ажиглахыг хүсч байна.

Одоогоос 40 гаруй жилийн өмнө Ж.Бадраа агсан энэ сод бүтээлийг орчуулахдаа дорнын бичгийн мэргэд томоохон туурвил бүтээлдээ зориулж төгсгөлийн шүлэг бичдэг уламжлалаар “Өргөлийн дуулал орчуулсан тухайд” хэмээх төгсгөлийн шүлэг (1964 онд) бичжээ. Тухайн үеийн үзэл сурталын шалгуураар орж төгсгөлийн шүлэг нь нийтлэгдээгүй ч зохиогчийн эрдэм номын сан хөмрөгт нь үлдэж хоцорсон байна. Одоо энэ шүлгийг үзье.

THE PATHS I’VE WALKED, PEN IN HAND

by G Mend-Ooyo

1
The Mongol people adapted the Uigur script to their own language a thousand years ago and, in the thirteenth century, Chinggis Haan made it the official national script. Thus for over a thousand years, our cultural heritage was created through the medium of the Mongol Uigur script. The development of this valuable intellectual legacy ceased, however, during the twentieth century.
Mongolia was, for some three hundred years, under the control of the Manchu, from whom they gained their freedom only at the beginning of the twentieth century. During the 1930s, after the estalishment of the socialist state, pressure from Stalin led to the destruction of the intellectual literary culture and, after 1940, the official script in Mongolia was changed to the Russian Cyrillic. In this way, during the twentieth century, the Mongolian people were split away from their own cultural and historical roots and, following this change in script, those who wrote and spoke about these ancient Mongol roots and traditions, and about the Chinggisid empire and its history were accused of having nationalist sympathies.
I graduated from high school in 1960, and from then until the 1980s, my intellectual development was controlled, the Mongolian people were led by the Mongolian Revolutionary Communist parts and were expected thereby to mimic Russian Soviet communism, and such were the standards by which young intellectuals were to be evaluated.