МОНГОЛЫН УРАН ЗОХИОЛЫН ЦАХИМ НОМЫН САН УДАХГҮЙ НЭЭГДЭНЭ

Цахим ертөнц өнөөдөр дэлхий дахины соёлын хэрэглээг бүрнээ тодорхойлж, XXI зууны зохиолч уншигчийг холбох хядгааргүй боломжийг бидэнд олгож буй билээ.
Соёл Яруу Найргийн Монголын Академи үндэснийхээ утга зохиол, оюун соёлын үнэт зүйлсийг улам өргөн цар хүрээтэй түгээн дэлгэрүүлэх зорилгоор www.muzo.mn цахим номын санг байгуулж, ирэх Дэлхийн яруу найргийн өдрөөр нээлтээ хийхээр ажиллаж байгаа аж.
Энэхүү цахим номын сан нь монголын эртний болон орчин үеийн яруу найраг, хүүрнэл зохиол, шүүмж судлал, хүүхдийн уран зохиол, орчуулгын шилдэг бүтээл зэрэг төрөл зүйлийг багтаасан хязгааргүй хуудастай томоохон номын сан байх бөгөөд монголын эрт эдүгээгийн бүтээлтэй нэгэн дороос хамгийн шуурхай танилцах орон зай ба хурдыг уншигчдад олгож буйгаараа онцлог юм.
Энэхүү цахим номын сан нь англи, монгол хоёр хэл дээр ашиглах боломжтой бөгөөд манай дэлхийн өнцөг булан бүрд зочлон очиж уншигчидтайгаа уулзаж, уран бүтээлээ толилуулах боломжийг олгох энэхүү төслийг Соросын Сангийн соёл урлагийн бүсийн хөтөлбөр, Монголын Урлагийн зөвлөл дэмжиж байгаа ажээ. .
Шинэ эриний хурд хийгээд боломж улам бүр өсөн нэмэгдсээр байгаа эдүгээ цаг үетэйгээ хөл нийлүүлэн алхаж, мэдээллийн зууны уншигч олондоо уран бүтээлээ хүргэхийн тулд эрч хүчтэй ажиллах шинэ боломжийг Монголын зохиолчдоо олгож байгаа нь монголын соёлын амьдралын нэгэн содон мэдээ болж байна.

American Poetry book published in Mongolia

Ambassador Jonathon Addleton is giving address to the audience, including poets, translator and readers.











Translator B Magsarjav is giving interview to public TVs.











Translator D Byambaa is giving speech about his translation Tamerlane by Allan Po.















Today,

We celebrated the publication of the first volume of Anthology of American Poetry. The event was held at the American Cultural Center. Organized by USA Embassy and Academy of Culture and Poetry. Here is presenting the publisher's foreword of the book.

Mongolian poet G Mend-Ooyo, editor of this book, mentioned that Mongolian readers deep gratitude to Ex-Ambassador Mark Minton, Public Affairs Officer Marissa Maurer , Yo Otgon and all the US Embassy employees who helped us in all levels of the publication process.

written by Mugi

PUBLISHER’S FOREWORD

The first translation into Mongolian of American literature in the modern era was made in 1930 by the founder of our own modern literature, D. Natsagdorj. He translated, albeit from an initial German translation, Edgar Allen Poe’s story, “The Gold Bug.”
Although the history of American literature in Mongolia has been relatively brief, its impact has been great. Starting in the 1960s, my teacher, the famous poet and translator Dorjiin Gombojav, translated Walt Whitman’s “Leaves of Grass” from the Russian as a kind of reference manual for Mongolian poets. At the same time, G. Luvsantseren translated Robert Frost’s poem, “Birches”. In respect to Native American culture and history, D. Sandagdorj made a translation of Henry Wadsworth Longfellow’s lyric poem “Song of Hiawatha,” which was also published during the 1960s. This was the period during which the flowers of American literature began to grow in Mongolian soil even as these translations were made not from the original English language, but Russian.

АМЕРИКИЙН ЯРУУ НАЙРАГ МОНГОЛД

“Дэлхийн Шилдэг яруу найраг” цувралыг 2005 оноос Соёл Яруу Найргийн Академиас яруу найрагт дуртай уншигчдадаа зориулсан эрхлэн гаргаж эхэлсэн билээ. Уг цувралаар “Эртний сайхан – Монголын шилдэг яруу найраг”, “Оросын яруу найраг”, “Японы яруу найраг”, “Францын яруу найраг”, “Төв Азийн яруу найраг”, “Испани хэлт яруу найраг”, “Энэтхэгийн яруу найраг”, номуудыг эрхлэн гаргаад байгаа бөгөөд “Америкийн яруу найраг” ном нь уг цувралын 8-р боть болж байгаа юм.

“Америкийн яруу найраг” номыг Америкийн Төрийн Департмент, АНУ-аас Монгол Улсад суугаа Элчин Сайдын Яамнаас ивээн тэтгэж, Соёл Яруу Найргийн Академиас эрхлэн монгол, англи хоёр хэлээр хамт хэвлэжээ.

Уг антологид Уолт Уитмен, Эдгар Аллан По, Эмили Дикинсон, Хэнри Уодсуорт Лонгфелло , Стипин Крэйн, Роберт Фрост, Жэймис Лэнгстон Хьюс, Аллин Гинзберг, Кеннит Кох, Билли Коллинз, Дэвид Лиймэн, Шэрмин Алексий нарын зэрэг Америкийн үе үеийн алдартай яруу найрагчдын шүлэг дуулалыг багтаасан бөгөөд манай нэрт орчуулагч Доржийн Гомбожавын алдарт орчуулга Уолт Уитмений “Энэ биеэ дуулна” найраглал болон Б.Магсаржав, Д.Бямбаа, Ш.Цог, М.Шагдарсүрэн нар болон Ц.Оюундарь, С.Сумъяа, О.Мөнхнаран, С.Соёлболд, Г.Дэлгэрмаа нарын залуу орчуулагчидын дандаа шинэ орчуулгын шинэ бүтээлүүд багтсанаараа онцлогтой. Энэхүү ном нь Америкийн эрт эдүгээгийн яруу найргийн үнэт зүйлс, чиг хандлага, ур чадварын олон талыг илэрхийлж байгаагаараа онцлог бөгөөд шүлгүүдийг орчуулж хэвлэх эрхийг Америкийн оюуны өмчийн хууль журмын дагуу авсан байна.

Сонирхуулахад Америкийн уран зохиолоос эдүгээ цаг үед хамгийн анх шинэ үеийн уран зохиолыг үндэслэгч Д.Нацагдорж герман хэлнээс 1930-аад онд орчуулсан юм. Тэр бол Эдгар Аллан Погийн “Алтан цох” хэмээх романтик өгүүллэг юм байна.

My poem in Malaysian

MEND-OOYO (Mangolia)


AKU MENJELANGMU

Kembara sepanjang tahun dan waktu ditemani matahari dan bulan
Berjalan umbangambing dan lebuh berangin warisan moyang bestari
Mendaki dan menuruni nembus gunung tinggi dan bukitbukau berjajar
Mendepani ratusan sungai
Meski aku tak tahu kapankah kita akan bersua lagi
Aku membisikkan kata bakal kuucapkan untukmu

Aku menjelangmu
Jalanku terbuka kepada angin ais dan api
Embun giring bakal menimpanya
Kuendap fikir terusmataku dari diketahui
Kuurai tiap simpul dengan cintaku
Dibantai angin beku
Aku terus maju dengan arah pilihanku.

Aku menjelangmu
Kupanggul sama duka musimbunga dan musim panas kembali
Kujulang api usiaku dengan bahang matahari di genggamanku
Merasa kaya dengan cambah daun-daun dan bergulir dengannya
Di taman penuh dengan kembang dan buahbuahan.
Berlalu dengan sepiala riangria mungkin tiba
Dengan ghairahku.

Aku menjelangmu
Dengan cahaya fikir kembaraku, kesemua momen manis hidupku
Dan ke semua rahasiaku
Kuanyam bersama jalur rohaniku
Dan mikirkan ruang tanpa batas.

Aku menjelangmu
Kumiliki separuh dari mimpimimpiku
Kukecap dari puisiku dasar utama menjadi milikku
Agar diketemukan anasir ilhamku
Mendaki ke muka di likuliku payah gunung
Menuruti laluan sulit
Mencari lagu batin, intisari cinta.

Aku menjelangmu

Terjemahan: Ahmad Kamal Abdullah

'Contemporary Top 10 Poets in the World'

An anthology of 'Contemporary Top 10 Poets in the World' published in Bangladesh.
Peter Horn (South Africa),
Kazuko Shiraishi (Japan),
A Samad Said (Malaysia),
Dr Lee Kuie Shien (Taiwan), Ahmad Kamal Abdullah (Malaysia),
Germain Drogenbroot (Belgium), Manfred Chobot (Austria),
G Mend Ooyo (Mongolia),
Tobias Burghardt (Germany), Sudeep Sen (India).

Бангладешийн яруу найрагч Аминур Рахман “Дэлхийн шилдэг 10 яруу найрагч” нэртэй антологи номоо хэвлүүлжээ. Энэ антологид өдгөө бүтээлээ туурвиж, дэлхий дахинаа үнэлэгдсэн 10 яруу найрагчийг сонгон тэдний бүтээлийг төрөлх бангла хэлнээ орчуулан, зураг намтрынх нь хамт хэвлэсэн байна. Үүнд Өмнөд Африк, Япон, Малайз, Тайвань, Бельги, Австри, Монгол, Герман, Энэтхэг, Америк, Бангладеш улсын яруу найрагчид багтсан байна.

Уг антологид Монголоос яруу найрагч Г.Мэнд-Ооёогийн бүтээлүүд багтжээ. Түүний “Цаглашгүй гэрэлт”, “Чам руу би явж байна”, “Хуучин сүмийн дээгүүр саран мандах цаг дор”, “Гэрэлтэх агшин бүр”, “Дөрвөн улаан навч” зэрэг 10 шүлгийг бангла хэлээр орчуулан хэвлэсэн байна.

Энэ нь Г.Мэнд-Ооёо найрагчийн бүтээл бангла хэлнээ хэвлэгдэж байгаа хоёр дахь тохиолдол юм. Өмнө нь 2006 онд яруу найрагчийн шүлгийн түүвэр “Мэнд-Ооёогийн шүлгүүд” нэртэйгээр Бангладешт гарч байсан гэнэ.

Яруу найрагч Аминур Рахман дэлхийг тойрон энэ номынхоо нээлтийг хийх ажлыг эхлүүлсэн байна. Тэрээр өнгөрсөн есдүгээр сард Малайзын их сургууль дээр антологийнхоо нээлтийг хийжээ. Ийнхүү нээлт хийсний дараа уг номыг малай хэлээр хэвлэхээр болсон байна.

Д.Нямсүрэнгийн гурван боть ном хэвлэлтээс гарлаа

Г.Мэнд-Ооёо: “Д.Нямсүрэн яруу найргийн гэгээн сүмийг өөртөө бүтээж, тэрхүү сүмийн гэгээнтний олбогт өөрөө завилж оюуны мэлмий хийгээд сонор нь дээд аглагийн оронд оршиж туурвихуйн гэгээрлийг буй болгосон найрагч юм”
О.Дашбалбар “Түүний шүлгүүдийг манай яруу найраг дахь үзэгдэл гэвээс зохилтой. Тэр бол Равжаа, Нацагдорж, Явуухулангийн зиндааны найрагч гэдгийг хүссэн ч, эс хүссэн ч зөвшөөрөх цаг айсуй”
Я.Ганбаатар: “Нямсүрэн найрагч, VIII зууны нангиадын их шүлэгч Ван Вэй, дундад зууны үеийн Японы их хайкуч Ёса Бусон, хорьдугаар зууны Оросын алтан гургалдай Сергей Есенин нартай зиндаа зэрэгцэж очно оо”
Б.Магсаржав: “Манай утга зохиол судлал Д.Нямсүрэнг нээе гэвэл хурдан хөгжиж өндөр түвшинд хүрэх хэрэгтэй. Үнэхээр түүнийг чинээнд нь тултал нээж чадах юм бол утга зохиол судлал маань дэлхийн түвшинд хүрээд зогсохгүй, бүр дэлхийн утга зохиол судлалыг манлайлах болно хэмээн итгэнэм”

THE UNDULATING AND MAGIC CHARACTER OF POETRY AND NATURE’S ENERGY

Dr.G.MEND-OOYO (Mongolia)


Poetry is an unknown light signal from Cosmos.
Poetry is the magic wave of spiritual energy.
Poetry is the heavenly body of human’s inner Cosmos.
Poetry is an outstanding phenomenon of the spirited Mandala.

To speak about poetry within today’s cognitive frame would be a bit insufficient. With other words, one cannot explain many hidden values of real poetry by means of our understanding of things of today. One of these values is the energy wave of the poetry. The energy wave contained in the poetry is an inexhaustible wealth of the poetry culture of the humankind. Strangely enough, in nomadic cultural heritage one often faces something that resembles efforts to manage natural energy through the energy of poetry. This should be given importance and careful study, I think.

It is said that at the end of 19th Century in the Gobi desert of Mongolia there was terrible drought for many years. People and animals suffered tremendously due to non-existent rain, dryness and the parched soil. The famous poet Gelegbalsan from the Gobi composed verses and invocations asking the Heavens for rain. Then he went to an ancient shrine with offerings along with the local people. The poet recited in verse and song his invocations with his face directed to the Sky, with all the people around him accompanying him in chorus. Soon afterwards clouds gathered out of the clear Sky and rain started to fall.
This story demonstrates the magic of poetry’s energy, and on the other hand, it tells of the unique capability of the poet to manage natural phenomenon by galvanizing people’s spirits and consciousness.
Mongolian nomads believe that all mountains and waters have their own spiritual Masters who are not visible, but have the mysterious quality of being felt by people’s thoughts and minds. That’s why each mountain and body of water has its own praise-songs and rituals. Addressing these praise-songs and rituals to the mountains, people can call preferable natural phenomenon like rain, rainbows etc. to their aid.

If one carefully listens to the evocations, incantations and calls of shamans one can hear verses addressed to the Heaven, Water-spirits and the shaman’s own spiritual helpers.
In the Eastern Mongolian steppe, namely in Dariganga, there is a small steppe mountain called Altan-Ovoo. Local people for hundreds of years have been praying and worshipping this small mountain. Around the 13th Century people worshipped the mountain according to shamanist rituals and starting in the 18th Century, the mountain was worshipped in accordance with Buddhist rituals. Both Shamanist and Buddhist rituals were performed in verse. Worshippers recited verses in the form of religious songs praising the mountains and waters and asking the Masters in the Sky and Earth for mercy, rain, good luck and peace. With full devotion and belief, people offer the choicest of their food and drinks and chant:
My sacred Altan-Ovoo
My sacred Altan-Ovoo
My sacred Altan-Ovoo
When a word is repeated many times by many people at the same time it becomes energized by the concentrated spiritual energy of many people. In this way, the word attains an extraordinarily strong spiritual charge and energetic frequency.

A local herdsman would utter the name of Altan-Ovoo when his or her horse stumbled and offer thanks to Altan-Ovoo that he or she didn’t fall from the horse. Once a nomad has discovered and learned how a word can be energized and produce this wave-like energetic effect, he will highly respect poetry as something heavenly and sublime.
During the rule of Chinggis Khaan important messages, especially, ultimatums, were written in verse, which messengers had to memorize and recite in the form of a song to the recipient. Many of Chinggis Khaan’s teachings that were passed down are in verse. These are examples of using the strength of poetry in state affairs.

From history, we know that when the Mongolian State became more sedentary and urbanized, namely in the Yuan Dynasty era, almost all khans and ministers composed verses.

History also tells us that Zanabazar, Mongolia’s 17th Century enlightened lama’s famous poem “The pacifying prayer” (Tsagiig tohinuulagch zalbiral”) distributed widely throughout the country by his students, could even prevent wars between rival regions.

Mongolian nomads use verses and melodic words for dealing with their animals. The animals, not knowing human language, are moved by the verses and melodic words presented to them by the herders.

The strength of a real poet lies in his ability to create a totally new being and to open an unknown world. Poetry forms itself through an ensemble of musical and rhythmic words and carries the energy of the content that matches the words and their form. This inner energy, having created a certain shape of thought, flows out as mind’s true expression, spreading like a flow of atomic energy. If the words, the rhythm and the meaning in a poem work harmoniously together, the poetry can have infinite magical meanings and can contain exciting energy that pleases countless readers throughout time. Truly vital poetry contains invisible strength and exists as a magic sphere of meaning, which revives people’s minds and changes itself again and again as soon as it is stimulated.

They say a recipient of the Nobel Peace Prize, Russian poet Boris Pasternak once exclaimed: “Dear fellow poets. Please, do not foretell your sorrowful death in your verses because poetry’s strength makes it to come true.” He must have had noticed how Pushkin, Lermontov and Esenin were foretelling their deaths in their verses.

A reader who reads a meaningful poem experiences the same sufferings and joy of inspiration as those of the poet when the poem was created. The very strong thoughts and formulations in a poem that is read by scores of readers act as careers of this magic energy. When the inner energy absorbed in a poem’s every word and its energized sound radiates out, it occupies and possesses the minds of the listeners. Real poetry has always had the strength to exist regardless of space and time.
This is, I would say, is poetry’s energy or its magic wave.
This magic quality of poetry’s energy has been used in different times both for good and bad. There are cases of using the energized magic wave of words as a weapon for fighting an enemy. At times there was the so-called “curse poetry”.
Mongolians like the saying:
Benediction brings flowers
Cursing brings blood
The logic of this saying is that words coming from a good heart and mind lead people and society through bright paths. The shortest way to enlightenment lies within poetry. Through poetry we can purify the human spirit, shed light in the darkness of human’s inner world, fight for enlightenment, bring peace, and in this way bring together peoples hearts and minds. Poetry can eliminate distrust, differences in space and time, and bring down the walls that divide us.
Therefore, we shall pay attention to the fact that there is a possibility of using the magic wave of the energy which lies in the multi-national poetry of humankind. The more humane and merciful our poetry, the more the magic wave of this purifying energy will help our deeds towards their fulfillment: the absolute desire of humankind to live in peace.

Only poetry charged by the light of love and mercy, coming from a human’s mind, and the energetic words of a gifted human will make every thing good and beautiful.

Tous ces moments de lumière…

Tous ces moments de lumière…

La clarté la plus brillante émane des ténèbres seulement.

Et une femme paraît plus belle au crépuscule,
Ses boucles d’oreilles brillent le soir seulement.

Un haras de selles étincelle la nuit,

La fleur Gumuda s’ouvre le soir.

Les chevaux souffrant du mal du pays hennissent à l’arrivée de l’aube.

Ecouter des chansons fait scintiller le crépuscule de nos humeurs.

Le rayonnement extrême vient de l’émanation de l’amour.

La lumière du soleil est la plus forte quand elle provient d’un trou dans les nuages,

Et le Karma seul est la sève de vérité.

Dans l’éclair d’une étoile filante, la lumière des rayons uniques converse,

Donner naissance à un fils, pour illuminer l’univers.



Traduit de l’anglais par Imre P Zsoldos

БАЙРОНЫ ГАРЫН ҮСЭГ /Byron's signature in Chillon

Лорд Байроны гарын үсэг /Шиллоны ханан дээр Byron's signature in Chillon/




Шиллоны шилтгээний дэргэд /Швейцарь/




ШИЛЛОНЫ ШИЛТГЭЭНИЙ ХАНАН ДАХЬ БАЙРОНЫ ГАРЫН ҮСЭГ



Цаст уулын тунгалаг гол усаар улам цэнгэгшиж болор мэт гэрэлтэгч нуурыг Леман буюу Женев гэнэ. Цэнгэг тунгалагаараа дэлхийд гайхагдах энэ нуурыг Франц болон Швейцарийн гоёмсог хотууд бүслэн оршиж, цаст уулсаас нь салган тусгаарлах боловч, цал буурал Альпийн ханхар оргилууд өндөр харш ордуудын дээгүүр сүгнийн өнгийж нуурын уснаа ихэмсэг дүрээ тольдох нь нэн гайхамшигтай. Тэрхүү байгалийн сүр хүчтэй үзэсгэлэн юугаа булаалдаж Женевийн нуурнаа нэгэн мянган жил тольдсон гайхамшигт шилтгээнийг Шиллон хэмээнэ. Английн Савой аймгийн үе үеийн эзэд, гүнтэнгүүдийн ихэмсэг хэв маяг, дэгжин бардам байдлын сүрийг хана туургандаа шингээсэн Шиллоны шилтгээн мянган жилийн түүх, соёл, мандал бууралтын түүхийг өгүүлэх үй түмэн үзмэртэй боловч, түүний доторх алга дарам газарт жуулчин, гийчин олны нүд сэтгэл булаагдан сатаарах ажээ. Энэ бол Английн суут яруу найрагч Жорж Байроны гарын үсэг ажгуу. Чухам юуны учир Байроны шилтгээний багана дээр нэрээ ирт зэвсгээр сийлж үлдээв? гэх сониучхал хүн бүрийг хатгана.
Байрон улс төрийн үзэл бодлоосоо болж төрөлх Англи нутгаа 1816 онд үүрд орхин Рейн мөрнийг дагаж явсаар Швейцарьт ирж яруу найрагч Перси Шеллитэй гүн дотно нөхөрлөсөн юм. Тэд хоёулаа шударга ёс, эрх чөлөөний төлөө тэмцэгч найрагчид байлаа.
Хоёр анд Женев нуурын хөвөөгөөр аялан Шиллоны шилтгээнийг үзэж явахдаа дээд давхарт нь дэгжин баячууд хагартлаа найрлаж байхад, хонгилд нь хатуу тамын шоронд хэцүү тамланг үзэж эгэл доодчууд тарчлан зовж байсныг мэджээ. Ялангуяа тэрхүү шоронгийн ян цэвдэг тамланг эр зоригоороо туулан гарсан домогт эр Симон Бониварын түүхийг сонсооод удалгүй “Шиллоны хоригдол” хэмээх алдарт найраглалаа бичсэн түүхтэй. Энэхүү найраглал нь мөнөөх домогт эр Симон Бонивар болон Жорж Байрон хоёрын нэртэй цуг Шиллоны шилтгээнийг дэлхий дахинд алдаршуулан, аянчин гийчин, жуулчин нарын цуваа үл тасрахын шалтаг болсон юм. Ялангуяа шилтгээний багана дах Байроны гарын үсэг нь бүхий л түүхийн арилшгүй сорви, үгүйсгэшгүй бат тамга болон дархлагджээ. Яруу найрагч тэнд гүн сэтгэл хөдлөлд автаж, хэзээ нэгтэйх алдрын алтан мөчийг зөгнөн чинжаал хутгаа сугалан хурц үзүүрээр нь гарын үсгээ зурсан нь лавтай.

Жорж Гордон Байрон

“ШИЛЛОН-Д ӨРГӨХ СОНЕТ”

/"Sonnet on Chillon" by Byron
translated into Mongolian by D Byambaa/

Мөхөшгүй Оюун ухааны мөнхрөхүй Сүнс
Мөс шиг гянданд ч гэгээрэхүй Эрх чөлөө
Мөчлөх тамлалд ч мохошгүй Зүрх зориг
Мөнийг түшсэн хайр ганцаараа үл дийлджээ.
Хөвгүүд чинь гав дөнгөнд хүлэгдэвч
Хөгцөт хүйтэн хонгилд өдрийг үл үзэвч
Эх орон нь үхэл зовлонг даван гэтэлнэ дээ.
Эрх чөлөөний жигүүрээ салхи сөрөн дэлгэнэ дээ
Шиллон! Чи шорон гэвч ариун газар,
Шалан дээр чинь сааралтах аюум уйтгар
Шаналан бүхний ул мөрийг тодлон үлдээвч,
Цаг нь ирэхээрээ айдас хүйдэс арилан одож,
Бурангуйн орноо Бурханы орон болгох уриа
Бониварынх байсныг хэн ч арчиж үл чадна.

“Шиллоны хоригдол” найраглалыг авъяаслаг орчуулагч Ц.Сүхбаатар орос хэлнээс нэн сайхан монголчилсоныг хэдэн жилийн өмнө уншсанаа санахын ялдамд мөнөөх найраглалынхаа өмнөтгөл болгон Байроны бичсэн сонетийг чадварлаг орчуулагч нэрт гүүш Д.Бямбаа гуайн дэвтэрээс олж үзээд уншигч олондоо хүргэхийг яарлаа.
Яруу найрагчийн явсан газар болгонд мөр нь үлддэг, мөр нь хүрсэн газраас шүлэг нь төрдөгийг гэрчлэх түүхийн энэ нэгэн бичээсийн дэргэд зогсож, Байроны гарын үсгийг хурууныхаа үзүүрээр тэмтрэх төдийд түүний найрагч анд Шелли-гийн зориулсан мөр нь санаанд буув. Тэрбээр Байроныг томъёолохдоо:

Үг бүхэн нь
Үүрд мөнхрөхийн тамгатай... хэмээжээ.


Г.Мэнд-Ооёо /G Mend-Ooyo, poet/