Сүмд яруу найргийн уншлага болно

“ЗУУН МЯНГАН ЯРУУНАЙРАГЧ

ӨӨРЧЛӨЛТИЙН ТӨЛӨӨ”

нэртэй дэлхий нийтийг хамарсан 550 үйл явдал 100 улсад болно.

Монгол дахь нэгдсэн уншлага 9-р сарын 28-ний 11-13 цагийн хооронд

Зүүн хүрээ Дашчойлин хийдийн Бурхан багшийн дуганд болно.

Энх тайван, тогтвортой байдлын хүрээнд улс төр, нийгэм, хүрээлэн байгаа орчны өөрчлөлтийн төлөө дэлхийг хамарсан “Зуун мянган яруу найрагч өөрчлөлтийн төлөө” хэмээх үйл явдал гурав дахь удаагаа болох гэж байна. Анхандаа яруу найрагч-зохион байгуулагчтай эхэлсэн үйл явдалд яваандаа дэлхийн өнцөг булан бүрээс хөгжим, дүрслэх урлагийнхан болон гэрэл зурагчид нэгдэн салбар хоорондын эвсэл болон өргөжин тэлсээр байна.

            “Зуун мянган яруу найрагч өөрчлөлтийн төлөө” хэмээх дэлхий даяар өрнөсөн энэхүү хөдөлгөөнийг АНУ-ын яруу найрагч Майкл Ротенберг, Терри Каррион нар санаачилсан бөгөөд Монгол улс уг үйл явдалд эхнээс нь идэвхтэй оролцсоор ирсэн юм.

 “Зуун мянган яруу найрагч өөрчлөлтийн төлөө” хэмээх эл үйл ажиллагаа нь түүхэн дэх хамгийн өргөн хүрээг хамарсан яруу найргийн уншлага гэдэг утгаараа мэдээлэлүүд нь Стэнфордын их сургуулийн мэдээллийн санд хадгалагдах аж.

9-р сарын 26-27-ний өдрүүдэд МУИС, МУБИС, СУИС, “Гурван Эрдэнэ”, “Их Монгол”, “Утга зохиол нийгмийн ажилтаны дээд сургууль”, “Их Засаг” зэрэг их дээд сургуулиудад яруу найргийн чөлөөт уншлагууд болно. 

Монгол дахь Яруу найргийн нэгдсэн уншлага нь 9-р сарын 28-нд 11 цагт Зүүн Хүрээ Дашчойлин хийдэд болох бөгөөд  интернэтийн сүлжээгээр АНУ-ын Сан Франциско хот дахь зохион байгуулах төвтэй шууд холбогдох юм байна. 

“Яруу найргийн үлэмжийн шидэт эрчимээр хүмүүний ертөнцийн сүүдэртэй талд илүү тод гэрэл тусгая” гэсэн уриан дор Монголын Соёл Яруу Найргийн Академи, Монголын Зохиолчдын Эвлэл, Монголын Үндэсний Чөлөөт Зохиолчдын Холбоо хамтран дэлхий даяарын яруу найргийн марафонд оролцох ажээ.

"Гурван зуун шүлэгт" олон хэлээр дуурслаа

Яруу найрагч Г.Мэнд-Ооёогийн сонголт хийж, эмхэтгэн хэвлүүлсэн “Гурван зуун шүлэгт” нэртэй цоморлигийн нээлтэд хиндич, орчуулагч Ж.Гэндэндарам, орчуулагч, судлаач Б.Магсаржав, хятадач, орчуулагч Я.Ганбаатар, судлаач доктор профессор С.Дулам, орчуулагч Д.Бямбаа, С.Баясгалан, Ц.Сүрэнжав, Х.Мэргэн, Д.Бор, С.Дондог, Б.Энэбиш, Т.Төмөрхүлэг, Ж.Нэргүй, Д.Ганболд, Х.Хангайсайхан, М.Шагдарсүрэн, Л.Дашням, Ж.Оюунцэцэг, Б.Монголхүү, Ц.Оюундарь, Ц.Магсар, Н.Лувсандорж, Б.Хишиг-Ундрал зэрэг уг номонд бүтээл нь сонгогдсон уран бүтээлчид хүрэлцэн иржээ. Мөн Соёл, Спорт, Аялал жуулчлалын яамны төрийн нарийн бичгийн дарга П.Алтангэрэл, Боловсрол, Шинжлэх ухааны яамны мэргэжилтэн Л.Отгонсүрэн зэрэг албаны хүмүүс болон зохиолч, яруу найрагч, сэтгүүлчид гээд зуу гаруй хүн хуран чууллаа.

Өрнө дорнын яруу найраг эн тэнцүү орсноороо, монголчуудын яруу найргийн орчуулгын 300 орчим жилийн түүхийн тойрог доторх бүтээлүүдээс сонголт хийснээрээ онцлог болсон эл бүтээлд англи, орос, хятад, түвэд, хинди, герман, испани, франц, япон, түрк, унгар, казак, польш, нидерланд, македони зэрэг хэлнүүдээс орчуулсан 60 гаруй орчуулагчийн шилдэг бүтээл багтжээ.

Номын нээлтийн ёслолд эрдэмтэн судлаач С.Дулам “Францийн Ерөнхийлөгч Жорж Понпиду яруу найргийн цоморлиг бүтээхэд ямар хэцүү байснаа өмнөтгөлдөө үгээ барж бичсэн байсан. Яруу найргийн цоморлиг бүтээхийг эрхэм дээд үйлс гэж үздэг учраас ийм хүмүүс бүтээдэг юм. Би ч гэсэн ийм нэгэн сайхан цоморлиг бүтээхийг хүсдэг байлаа. Гэтэл номын мэргэн нөхөр Г.Мэнд-Ооёо бүтээжээ. Юунаас эхлэж буй вэ гээд номын эхний хуудсыг сөхтөл “Бхагвадгита” буюу “Ялж төгс нөгчсөний дуулал” хэмээх вээдийн гүн ухааны их туурвилаас эхэлсэн байх юм. “Ухаант дээдэс гэдэг маань Угаасаа миний урьдах дүр юм” хэмээн эхэлж байх юм. Залгаад “Шүлэглэлт ном”-ын мөрүүд гарч ирж байна. “Гурван зуун шүлэгт” хэмээх эл антологийн үнэ цэнэтэй тал нь ихэнх бүтээлийг эх хэлээс нь орчуулсанаараа онцлог болжээ. Мөн Хомерийн Илиад, Одессейгээс хүртэл орсон байна. Бичиг үсэггүй миний өвөг эцэг хүртэл Одессейн үлгэрийг хэлдэг байсан. Үүгээр би юу хэлэх гээд байгаа вэ гэхээр Монголчууд дэлхийн бүтээлтэй ойр явсаныг хэлэх гээд байна. Мөн эл бүтээлийн нэг онцлог нь Петраркагаас 50 жилийн өмнө, Чойжи-Одсэр “Бурханы 12 зохионгуй”-г орчуулаад, Махгалын магтаалаа зохиож байсан байгаа юм. Г.Мэнд-Ооёо эл антологио oн цагийн дэс дарааллаар тавьсан нь нэгэн сонин зүйлийг харагдуулж байна. Равжаа хутагттай нэг жил буюу 1803 онд Оросын агуу их яруу найрагч Тютчев, Америкийн Эмерсон, Эдгар По нар нэгэн онд мэндэлсэн байх юм. Эндээс гариг ертөнцийг ямар од гийж дэлхийн гурван бөөрөнд эдгээр их сэтгэгч, яруу найрагчид төрсөн байна вэ гэж бодоход хүргэж байна.” хэмээн яриад, өөрийн орчуулсан Францийн орчин үеийн яруу найргийг бүтээсэн хүн гэж үздэг Франсуа Вийоны “Үдшийн дуурьсал” хэмээх шүлгийг франц хэлээр болон өөрийн орчуулгаа уншиж сонирхуулсан нь яруу найргийг эх хэлээр нь сонсох сайхан завшаан болов.

Орчуулагч, судлаач Я.Ганбаатар хэлэхдээ “Яруу найргийг үгийн урлаг гэж үздэг. Тухайн хэлний хамгийн сайн, сайхан үгс, уран яруу, утга төгөлдөр эгшиглэнт сонсголонт үг хэллэгээс яруу найраг бүтдэг. Иймд та бүхэнд нэгэн уриалга хэлмээр байна. “Шүлэг уншицгаая, шүлэг уншиж сэтгэлээ ариусгацгаая” хэмээн уриаллаа.

“Gunu” сэтгүүлийн шинэ дугаар гарчээ

http://art.news.mn/content/154054.shtml

Соёл, яруу найраг, утга зохиолын GUNU сэтгүүл 8 дахь жилтэйгээ золгож байгаа билээ. Монголын яруу найраг, утга зохиол, соёлыг дэлхий дахинд толилуулахын хамт дэлхий дахины оюуны ертөнцийг тольдоход GUNU өөрийн хувь нэмрийг оруулсаар ирсэн.

Дэлхийн яруу найрагчдын найман удаагийн Их хуралд Монголыг төлөөлсөн GUNU-ээс өмнө Монголын утга зохиолыг гадаадад толилуулах зорилготой өөр хэвлэл байгаагүй юм. 2007 онд Дэлхийн Урлаг Соёлын Академиас дэлхийн утга зохиолын нөлөө бүхий 10 сэтгүүлийн нэгэнд GUNU сэтгүүлийг нэрлэж байв. 2005 онд GUNU-д нийтлэгдсэн Данзанравжаагийн хоёр шүлгийг Английн орчуулагч Саймон Векхам-Смит олж уншаад GUNU-ийн гүүрээр монголын зохиолчдын эрхэм дотнын анд нөхөр болсон юм. Эдүгээ тэрбээр монголын утга зохиолын сэдвээр эрчимтэй ажилласаар байна.

GUNU сэтгүүл 19-дэх дугаартаа онцлох хэд хэдэн сонирхолтой бүтээлүүдийг нийтэлжээ.

Испани хэлтний яруу найргийн ертөнцөд өнөөдөр хамгийн их алдартай, нэр хүндтэй яруу найрагч Хусто Хорхе Падроныг танилцуулж, шүлгийн дээжээс испани хэлнээс нь орчуулж нийтэлжээ. Түүний барууны ертөнцөд ихээхэн шуугиан тарьсан “Тамын тойрог” хэмээх алдарт бүтээлийг эх хэлнээс нь орчуулж монгол уншигчдадаа өргөн барихаар залуу орчуулагч Б.Нямдорж, Б.Пүрэвсүрэн нар ажиллаж байгаа ажээ.

2012 оны Нобелийн утга зохиолын шагналт зохиолч Мо Яаны Нобелийн лекцийг О.Мөнхнарангийн орчуулгаар нийтэлсэн байна.

GUNU яруу найргийн залгамж шинэ үе “Шинэ үнэр” бүлгийн залуусын шүлгүүд, Дархан хотын утга зохиолын нэгдэлийнхэний бүтээлүүдийг англи хэлнээ орчуулж, монгол эхтэй нь хамт нийтэлжээ.

GUNU Монголын яруу найргийн сонгодог өвийг дэлхий дахинд танилцуулах ажлаа Ванчинбалынхан буюу Нэгэн бүлийн таван яруу найрагчийн бүтээлээр төлөөлүүлэн илэрхийлсэн байна.

GUNU монголын утга зохиолын түүхийн сонирхолтой үзэгдэлүүдийг өөрийн хуудаснаа үлдээдэг. Энэ дугаарт 1980-аад оны “ГАЛ” бүлгэмийн түүх шастираас болон тэдний бүтээлээс дээжлэн оруулжээ.

Ч.Билигсайхан, Б.Пүрэв-Очир, Л.Цэрэнчимэд, Б.Магсаржав нарын эрдэмтэн судлаачдын шүүмжүүдийг нийтэлжээ.

GUNU сэтгүүлийн өнгө аялгуу цаашид иймэрхүү дүр төрхөөр үргэлжлэх бөгөөд мэргэн уншигч, үзэг нэгтнүүдийн мэргэн зөвлөлгөөг хүлээн авна хэмээн зарлажээ.

GUNU came out

A Message From the Editor-in-Chief

Welcome to the eighth anniversary edition of GUNU, an international magazine of culture, literature and poetry. Besides introducing Mongolian literature and culture to the world, GUNU is making its own contribution, by bringing world literature and poetry to Mongolian readers.

GUNU has represented Mongolia at the World Congress of Poets on eight occasions. Before GUNU, there had been no magazine for Mongolian literature, and our work has been greeted enthusiastically. In 2007, the World Academy of Arts and Culture announced that GUNU as one of the 10 most influential magazines for world literature. Simon Wickham Smith became an ambassador for, and friend of, Mongolian writers through the two poems of Danzanravjaa, the fifth Noyon Khutagtu, which were published in GUNU, in 2005. Now he has become the first western scholar to write his doctoral dissertation on contemporary Mongolian literature.

We are happy to introduce to you, the 19^th issue of GUNU, which contains several unique and interesting pieces for your ready pleasure.

First of all, we are introducing the poetry of Justo Jorge Padrón, one of the most famous poets in the Spanish-speaking world. Our young translators B.Nyamdorj and B.Purevsüren are working hard to render his famous book,  “The Circles of Hell” from into Mongolian, which will reach its Mongolian readership soon.

GUNU is also offering the acceptance lecture of Mo Yan, winner of the Nobel Prize for Literature in 2012, as translated by O.Munkhnaran.

In order to draw attention to new Mongolian poetry, we are publishing the works of poets some poets from Darkhan and a group of young poets who call themselves “Shine Üner” (New Scent).

We are also keen to introduce the treasures of Mongolian classical poetry to the world, thus we present poetry from the 5 accomplished poets from the Vanchinbal family.

GUNU is also promoting aspects of modern Mongolian literary history in its pages. Here we showcase the history and works of the GAL (Fire) group, from the late 1970s.  In addition, we are also publishing here some interesting works of literary criticism by  Ch.Bilegsaihan, B.Purev-Ochir, L.Tserenchimed and B.Magsarjav.

We intend to develop future editions of GUNU in this way, and we will be happy to receive any comments or suggestions from you, our readers and fellow writers.

G.Mend-Ooyo

Founder and editor-in-chief

Pearl Necklace - 8 (Suvdan Sondor)

Pearl Necklace - 8
(across Dorngovi aimag)

Between May 17 and 28, a "Pearl necklace - 8" (Suvdan Sondor - strung out across Dorngovi aimag, the eighth time this scholarly enterprise has been enacted, designed to foster social engagement in, and to increase the study and research, and the development of ecotourism and cultural tourism, focused on the preservation of the historical cultural heritage which exists in the broad homelands which comprise our Mongolian motherland.

Initiated by a group of researchers imcluding the poet, prof. G.Mend-Ooyo, the writer S.Erdene, the artist N.Tsültem, the academician D.Tserensodnom and the archeologist D.Navaan, this trip, marking the 210th anniversary of the birth of the Fifth Noyon Hutagt Danzanravjaa, in addition to encouraging study and research in ecology, material culture and history across some ten sums of Dorngovi aimag, also had the aim of studying the feasibility of developing tourism in the region. Pearl Necklace 8 was conceived jointly by the Mongolian Academy of Poetry and Culture and the Luvsandanzanravjaa Academy, and worked under the auspices of the Leader of Dorngovi aimag, in collaboration with the Ministry of Culture, Sport and Tourism and New Juulchin Tours.

Pearl Necklace - 8 proceeded in partnership with Mongolian print media and by national television and radio. Besides presenting this information to readers and viewers, there will in September be an exhibition, a conference and the publication of a book dedicated to the project.

in Ih Nart Nature Reserve, Dalanjargalan sum

ruin of Tsuviraa monastery, Khuvsgul sum

Our team of Suvdan Sondor, in Ulgii temple, Mandah sum

“Ертөнцийн цонх”-оос юу тольдов

drawing by Matteo Pericoli

Францын утга зохиолын “Paris Review” сэтгүүл орон орны зохиолчдоос оршин амьдардаг өрөөнийх нь цонхоор юу харагддаг тухай асууж, сэтгэлийн ертөнцийг нь нээдэг сонирхолтой булан хөтөлдөг юм байна. “Ертөнцийн цонх” хэмээх энэ буланд Монголоос зохиолч, яруу найрагч Г.МэндОоёо уригджээ.

Италийн зураач, зохиолч, сэтгүүлч Matteo Pericoli-ийн зурсан график зураг болон зохиолчийн бичсэн богино эсээг нийтэлдэг бөгөөд сар болгон нэг зохиолчийн цонхыг дэлхийд дэлгэдэг аж.  Энэхүү “Дэлхийн цонх” төсөл нь 2010 оноос эхэлсэн бөгөөд анх “Нью Йорк Таймс”-д нийтлэгддэг байсан ба 2012 оноос “Paris Review” сэтгүүлд гарах болжээ. Уг цувралаар Нобелийн шагналт Туркийн зохиолч Орхун Памук болон дэлхийн нэр алдартай зохиолчид уригдаж цонхоо дэлхийд танилцуулжээ.

Монгол уншигчиддаа зохиолч Г.Мэнд-Ооёогийн цонхоор юу харагддагийг үзүүлж, түүний цонхоороо хараад юу боддогийг дэлгэж байна.

Тэрээр:

“Үүр тэмдэгрэхийн өмнөхөн түнэр харанхуй. Орчлон нам гүм. Оддын доор хээр талдаа идээшлэн бэлчих адуун сүрэг яг л энэхэн мөчид зогсоогоороо зүүрмэглэнэ. Адуу дугхийгээд сэрэх тэр л хооронд дорно тэнгэрийн хаяа үл мэдэг туяарна. Бага ахуйд өглөө болгон үүрийн гэгээнээр чөдөртэй морио барихаар хазаараа аван алхдаг сан. Морь луугаа алхаж явахад үүрийн туяаны дээхнэтэй дууч бялзуухайнууд шулганан нисэлдэх нь нэн жаргалтай. Нүүдэлчний хүү миний өдгөө амьдралын өглөө бүрийн хэм хэмнэл алдрай багынхаа ая айзмаар тогтжээ. Дорноос цайх үүрийн гэгээг цонхныхоо дэргэдээс угтаж, хээр талд бэлчих адуугаа хураан ирдэг байсан дадлаараа, хульжин одсон үй олон бодол сэтгэгдлүүдээ оюун сэтгэлдээ хураагаад бичгийн ширээндээ тухална. Цонх бол ажин шинжихүйгээ цэгцтэй байлгах аятайхан орон зай юм. Цонхоор таслагдан үзэгдэх амьдралын дүр зураг хэм хэмнэл хийгээд гэрэл сүүдэр, цаг мөч бүхэнд өөр өөрийн утга агуулга буй.

Гийх үүрийн туяа өөд миний сэтгэл хэдийн нисэн одоод нэг л хэсэгтээ өөр орон зайд сэлгэж, өөр цаг хугацааг эзэгнэнэ.

Улаанбаатар хотын төв дунд байх манай гэрийн цонхоор Монголчуудын эрдэм оюуны их өргөө болох Монгол улсын их сургууль тов тод харагдана. Заримдаа хананд өлгөсөн уран зураг мэт санагдах нь бий. Цонхноос хэдхэн алхамд монгол газрын хуш модоор хийсэн миний бичгийн ширээ. Уран бүтээлийн диваажин. Цонхны цаадтайх ахуйг сэлгэж ширээндээ суухад ертөнц огт өөр орон зайд шилжинэ. Хорвоогийн нэгэн өдрийн ажин түжин цонхны цаана үргэлжилж, түүх шастир зузаарсаар. Манай гэрийн цонх мөнөөх л үргэлж харагдах бүхнээ үл уйдан ширтсээр “өчүүхэн ч чөлөө завгүй”.”  хэмээн бичжээ.

Ч.БОЛ

http://art.news.mn/content/138050.shtml

Эх сурвалж: www.theparisreview.org

 

ТӨГӨЛДӨР ҮНЭНИЙ ЯРУУ ДУУЛАЛ

                        

Энд надтай учирсан амьтан бүгд                                                                                                Янагуухь үзэгдлийн дороос тонилмаань                                                                                 

 Утгыг онох болтугай...           

                                          Данзанравжаа

           

     

  Зохиолч, яруу найрагч Г.Мэнд-Ооёогийн “Гэгээнтэн” эсээ роман хэвлэгдэн гарч, уншигчдын анхаарлын төвд байгаа билээ. Романы тухай манай утга зохиолын хүрээний шилдэг хөтөч шинжээчид болох Ч.Билигсайхан, Д.Галбаатар, С.Хишигсүх нар үгээ хэлж, үнэлж дүгнэжээ. Др.Ч.Билигсайхан тэнгэрт халихынхаа өмнөх сүүлчийнхээ бичлэг болгож “Гэгээнтэн” романд шүүмж бичсэн нь учиртай биз ээ. Тэрээр: “Равжаа хутагтын багын ядуу тарчиг амьдрал, тэр дотроос эгэл бус хувь заяаны төөргөөр сод билгүүн оюунтай эрхэм хүмүн болон шалгаран гарсан ховор хувь тавиланг Мэнд-Ооёо элит зохиолчийн эрдэм оюун, баримтыг боловсруулах, дүгнэх, утгыг нээн гаргах, холбогдох үүх түүхийг задлан үйл явдлын шугамдаа холбон оюун дүгнэлт хийх гэх мэт өнөөгийн XXI зууны дэлхийн эссэ зохиол бичдэг чадвартнуудын чөлөөтэй атлаа сонгомол гэхээр аргуудыг зохистой сайхан хэрэглэсэн зэрэг нь эл туурвил содон, өнөөгийн дэлхийн ийм төрлүүдийн зиндаанд хүрсэн бүтээл болсны учир шалтгаан бололтой” гэж уг бүтээлийг жинтэй үнэлжээ. Билигсайхан багштан бурхны оронд залрахдаа хутагтын авшигаар мөрөө гаргуулж, хонх дамрынх нь адбиш гайхамшигт дуунаар ихэд гэгээрч нирваан дүрийг олж одсон гэдэгт итгэнэм.

            “Гэгээнтэн” романы өгүүлэмж цэгцтэй, ойлгомжтой төдийгүй уншигчдад хүртээмжтэй, сонирхолтой болж чаджээ. Романы өгүүлэмж үндсэн хоёр чиг шугамаар өрнөх бөгөөд нэгдүгээр шугам нь ноён хутагт Равжаагийн үе үеийн тахилчдын өнгөн дээр сүүлчийн тахилч Түдэв өвгөний сэтгэлийн өчгөөр дамжуулан XX зуунд болж өнгөрсөн үйл явдлуудыг уншигчдад хүргэж байна. Энэ бол 1937 оны их хэлмэгдүүлэлт хийгээд түүний үр уршиг хамгийн хүндээр туссан Монголын шашны ертөнц, тухайлан монголчуудын оюуны ертөнц болсон бурхан шүтээнийг хэрхэн устгаж үгүй хийсэн тухай, сүм хийд, лам нарыг хэрхэн хэлмэгдүүлсэн тухай хүүрнэл юм.